به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری «حوزه»، مفتی محمد عباس شوشتری از دانشمندان برجسته و جامع‌الاطراف شبه‌قاره هند بود که در زمینه‌های گوناگون علمی، از جمله کلام، حدیث، تفسیر، فقه، فلسفه، طب، ادبیات و شعر، جایگاهی ممتاز داشت.
وی در ماه ربیع‌الاول سال ۱۱۸۷ هجری شمسی در شهر لکهنو دیده به جهان گشود. پدر وی به مناسبت نام عمویش، سید عباس، نام سید محمد عباس را برای فرزند خود برگزید.
مفتی محمد عباس از همان دوران کودکی استعداد و نبوغ چشمگیری از خود نشان داد. وی تحصیلات مقدماتی را از پنج‌سالگی نزد مولوی عبدالقوی، از علمای اهل‌سنت، آغاز کرد. هوش و استعداد فوق‌العاده ایشان به اندازه‌ای بود که توانست حروف الفبا را تنها در مدت سه روز فرا بگیرد و پس از آن به مطالعه و یادگیری پندنامه سعدی روی آورد.
وی در چهارده‌سالگی در بسیاری از دانش‌ها، از جمله علوم عقلی، حساب، منطق، فلسفه، هیئت، هندسه، تفسیر و علم کلام، به مهارت و تسلط قابل توجهی دست یافته بود.
از جمله حکایت‌های مشهور دوران کودکی ایشان، ماجرای حل مسئله‌ای دشوار از کتاب شرح جامی است. هنگامی که تنها هشت سال داشت، یکی از طلاب مسئله‌ای پیچیده از این کتاب را نزد وی مطرح کرد. مفتی محمد عباس بی‌درنگ و به‌آسانی مسئله را حل کرد. آن طلبه با شگفتی گفت: من کتاب شرح جامی را سیزده بار نزد عالمان مختلف این شهر خوانده‌ام، اما تاکنون هیچ‌یک نتوانسته‌اند این مسئله را برایم حل کنند؛ ازاین‌رو تصمیم دارم این کتاب را نزد شما فرا بگیرم.
علاقه و اشتیاق این عالم فرهیخته به فراگیری دانش چنان بود که حتی صرف وقت برای امور روزمره و ضروری، از جمله صرف غذا، را مانعی در مسیر مطالعه و تحصیل می‌دانست. نقل شده است هرگاه غذا بر سفره نهاده می‌شد، پیش از آنکه سایر خوراکی‌ها آماده شوند، به خوردن تکه‌ای نان بسنده می‌کرد تا هرچه زودتر از صرف غذا فارغ شود و بار دیگر به مطالعه کتاب‌های علمی بپردازد.
تحصیلات و استادان
با تشویق مولوی عبدالقوی، به فراگیری علم طب علاقه‌مند شد و نزد طبیب‌الملوک میرزا علی‌خان، مسیح‌الدوله میرزا حسن‌علی‌خان و حکیم میرزا عوض‌علی، به مطالعه و فراگیری کتاب‌های پزشکی پرداخت.
وی دروس فقهی خود را نزد آیت‌الله سید حسین، مشهور به سیدالعلماء، تکمیل کرد. سیدالعلماء نیز به ایشان اجازه اجتهاد و اجازه روایت حدیث اعطا نمود.
مفتی محمد عباس در بیست‌ویک‌سالگی به فراگیری علم تجوید علاقه‌مند شد و نزد قاریان نامدار عصر خود به تحصیل این دانش پرداخت و در این زمینه نیز به مهارت و استادی دست یافت.
شاگردان و تربیت عالمان
این اندیشمند هندی در طول دوران علمی و تدریسی خود شاگردان بسیاری تربیت کرد که شماری از آنان بعدها به چهره‌های برجسته علمی و دینی شبه‌قاره تبدیل شدند. از جمله شاگردان ایشان می‌توان به حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی‌شاه، آیت‌الله سید حامد حسین موسوی، حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالحسن رضوی، حجت‌الاسلام والمسلمین حیدرعلی، حجت‌الاسلام والمسلمین میرزا محمدعلی، ناصرالملت آیت‌الله سید ناصر حسین موسوی، حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد جونپوری، حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌محمد فرزند سلطان‌العلماء، حجت‌الاسلام والمسلمین سید علی‌جواد، مولانا سید نقی و دیگر عالمان اشاره کرد.
مناصب علمی و قضایی
در سال ۱۲۲۱ هجری شمسی، به پاس خدمات و تلاش‌های علمی، از سوی محمدعلی‌شاه، پادشاه سلسله اوده، مستمری ویژه‌ای برای او مقرر شد. در همین دوران، تألیف کتاب «جواهر عبقریه» را نیز به پایان رساند.
وی در سال ۱۲۲۷ هجری شمسی به منصب قاضی‌القضات منصوب شد و مسئولیت سامان‌دهی و تدوین قوانین و مقررات قضایی دادگاه را بر عهده گرفت.
در سال ۱۲۶۱ هجری شمسی به کلکته سفر کرد و در آنجا به افتخارالعلماء و تاج‌العلماء ملقب شد.
عبادت، معنویت و کرامات
مفتی محمد عباس از دوران کودکی علاقه‌ای عمیق به عبادت، بندگی خداوند و سجده‌های طولانی داشت. وی در میان مردم به مستجاب‌الدعوه بودن شهرت یافته بود و کرامات متعددی نیز به وی نسبت داده شده است. شماری از این کرامات در کتاب «تجلیات تاریخ عباس» نقل شده‌اند.
مقام علمی و قضایی ایشان نیز چنان بود که مسئولیت بررسی جرائم، صدور فتوا و اجرای احکام قضایی از سوی حکومت به ایشان واگذار شده بود. بخش‌های مختلف زندگی ایشان، از دانش‌اندوزی و عبادت گرفته تا مسئولیت‌های اجتماعی و قضایی، گویای شخصیتی برخوردار از پاکی، تقوا و تعهد دینی است.
از جمله حکایت‌های نقل‌شده درباره کرامات وی، ماجرای آتش‌سوزی خانه یکی از همسایگان است. بنا بر این روایت، در پانزدهم صفر سال ۱۲۳۷ هجری شمسی، در روزی بسیار گرم که تابش شدید آفتاب شهر لکهنو را فراگرفته بود، ناگهان خانه یکی از همسایگان ایشان دچار آتش‌سوزی شد. شدت آتش به اندازه‌ای بود که ساکنان خانه نتوانستند از آن خارج شوند و خطر جانی آنان را تهدید می‌کرد.
در چنین شرایطی، مفتی محمد عباس دست به دعا برداشت و از خداوند درخواست باران کرد. ناگهان قطعه‌ای ابر در بالای خانه آتش‌گرفته پدیدار شد و بارش باران آغاز گردید. باران آن‌قدر ادامه یافت تا آتش به‌طور کامل خاموش شد و ساکنان خانه از خطر نجات یافتند. پس از این واقعه مشاهده شد که باران تنها در محدوده مکان‌هایی باریده بود که دچار آتش‌سوزی شده بودند.
آثار و تألیفات علمی
مفتی محمد عباس با وجود مسئولیت‌های فراوان علمی، اجتماعی و قضایی، بیش از سیصد اثر در موضوعات و دانش‌های گوناگون از خود به یادگار گذاشت. دامنه تألیفات ایشان حوزه‌های متنوعی همچون تفسیر، حدیث، کلام، فقه، اصول فقه، منطق، فلسفه، علم هیئت، هندسه، صرف و نحو، ادبیات و طب را در بر می‌گیرد.
از جمله آثار ایشان می‌توان به کتاب‌های زیر اشاره کرد:
۱. تفسیر سوره الرحمن
۲. سیف مسلول
۳. روائح القرآن فی فضائل امناء الرحمن
۴. الشریعة الغرّاء
۵. نورالابصار فی مسائل الاصول والاخبار
۶. حواشی شرح سلم ملا حمدالله
۷. ترجمه صدرای شرح هدایة الحکمة تا مبحث فلکیات
۸. آثار متعدد در صرف و نحو
۹. تألیفات در معانی و بیان و علم عروض
وی در زمینه ادبیات و طب حدود شصت اثر و در موضوعات متفرقه نیز چهارده اثر تألیف کرده است. بسیاری از این آثار از نظر علمی و ادبی ارزشمند و دارای ویژگی‌های کم‌نظیر هستند.
جایگاه ادبی و شاعری
مفتی محمد عباس افزون بر جایگاه برجسته علمی، از شاعران توانمند زبان‌های عربی، فارسی و اردو نیز به شمار می‌رفت. در هر سه زبان به سرودن قصیده، منقبت، سوز، سلام، نوحه و مرثیه می‌پرداخت و در عرصه شعر و ادب نیز از ذوق و توانایی ویژه‌ای برخوردار بود.
خانواده و فرزندان
مفتی محمد عباس دارای پنج پسر و چهار دختر بود. نام پسران وی عبارت است از: مولانا سید محمد، مشهور به وزیر؛ سید حسن، مشهور به صابر؛ مولوی سید امیرحسن؛ مولوی سید نورالدین؛ و مفتی سید محمدعلی.
رحلت و خاک‌سپاری
سرانجام این دانشمند بزرگ و شخصیت برجسته علمی، در سال ۱۲۶۷ هجری شمسی در شهر لکهنو چشم از جهان فروبست.
پس از انتشار خبر رحلت این عالم برجسته، جمعیت انبوهی از دوستداران، شاگردان و ارادتمندان در منزل ایشان گرد آمدند تا با این عالم بزرگ وداع کنند.
پیکر این اندیشمند فرهیخته در نزدیکی رود گومتی غسل داده شد و پس از تکفین، نماز میت و پس از نماز مغرب، به امامت مولانا ابوالحسن، مشهور به ابوصاحب، در حسینیه غفران‌مآب اقامه گردید. سپس پیکر این عالم برجسته به خاک سپرده شد.
نام و آثار علمی مفتی محمد عباس شوشتری همچنان بخشی ارزشمند از میراث علمی و ادبی شیعه در شبه‌قاره هند به شمار می‌رود و تلاش‌های گسترده ایشان در عرصه دانش، تربیت شاگردان و تألیف آثار متعدد، جایگاهی ماندگار برای وی در تاریخ علمی این سرزمین رقم زده است.
نظر شما